قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
اطـلاعیه بـروزرسانی و تـخفیف هـای ویژه سـایت :
خانه / روانشناسی / تأثیر نقش اجتماعی بر رفتار

تأثیر نقش اجتماعی بر رفتار

 در خبرها آمده بود که عملیاتی انتحاری در شهر کاظمین موجب کشته شدن حدود 400 نفر شده است. این خبرها را که می شنویم شاید با خود فکر کنیم که این افراد، جانیان بالفطره ای هستند، کسانی که ارزشی برای جان و مال دیگران قایل نیستند. stanfordprisonexperimentاما واقعیت این است که این افراد ممکن است انسانهایی عادی مانند من و شما باشند.

اینکه انسانها تحت چه شرایطی دست به اعمال وحشیانه می زنند می تواند پاسخهای متعددی داشته باشد. یکی از پاسخها نقشی است که جامعه، محیط، سازمان، گروه و دوستان بر عهده انسان می گذارند.

 سالها پیش فیلیپ زیمباردو روانشناس  در زیر زمین دانشکده روانشناسی دانشگاه استانفورد زندانی را شبیه سازی کرد. عده ای جوان بهنجار، بالغ، با ثبات و باهوش در این آزمایش شرکت داده شدند. به حکم شیر یا خط سکه عده ای از آنان زندانی شدند و عده ای زندانبان.

زیمباردو در پایان روز ششم مجبور شد که آزمایش را تعطیل کند. زیرا آنچه که اتفاق افتاد وحشتناک بود. اکثر افراد شرکت کننده در آزمایش مرز بین شخصیت واقعی و نقش خود را از دست داده بودند و قادر نبودند بین خود و نقش خود در این آزمایش تفاوت بگذارند. (درمورد این آزمایش اینجا را ببینید)

زیمباردو می نویسد:

” تقریباً در تمام جنبه های رفتار، تفکر و احساس آنها تغییرات فاحشی بوقوع پیوست و کمتر از یک هفته زندانی شدن ازمایشی عمری یادگیری را زایل کرد.ارزشهای انسانی نابود و خود پنداره به مبارزه طلبیده شد و زشتترین، پستترین و بیمارگونه ترین چهره طبیعت انسانی ظاهر گردید. برای ما وحشتناک بود که ببینیم بعضی از پسران شرکت کننده در این آزمایش (زندانبانان) با پسران دیگرهمچون حیوانات پست رفتار می کردند و از بیرحمی لذت می بردند؛ در حالی که پسران دیگر (زندانیان) چاپلوس و مطیع شده و به صورت ماشینهای بی شباهت به انسان در آمده بودند که تنها فکرشان فرار، بقای فردی و نفرت فزاینده نسبت به زندانبانان بود.”[1]

دو مطلب را اگر در نظر بگیریم نتیجه این آزمایش بسیار وحشتناک تر می شود:

1)       این افراد دانشجو ودارای شأن و منزلتی حداقلی در اجتماع بوده اند و افرادی سرخورده و دارای عقده های روانی و اجتماعی نبوده اند.

2)       زندانبان بودن دارای ارزش عقیدتی و اجتماعی نیست. حال اگر برای نقش فرد از کلماتی که در جامعه و یا ایدئولوژی دارای بار ارزشی است استفاده کنیم چه رخ می دهد، کلماتی مانند مجاهد، میلیشیا، سربازان میهن و ….

این نقش ها و القاب در سازمانهای تجاری و صنعتی هم می تواند به صورت خطرناکی عمل کند. اگر به درون شرکت و سازمانی که کار می کنیم نگاهی دقیق بیانداریم متوجه تغییر رفتار انسانها پس از اینکه نقشی جدیدبه آنها داده شده است می شویم. افرادی که با گرفتن نقش مدیر خود را گم می کنند. افرادی که با داشتن عنوان مأمورحراست به خود حق می دهند رفتاری بی ادبانه و خشن داشته باشند. افرادی که یک حق امضاء به آنها داده می شود و دیگر خدا را بنده نیستند.

به نظر می رسد که تمامی ما گاه باید خلوت کنیم و به دور از نقش ها و القابی که دیگران به ما داده اند به نقش اصلی خود یعنی انسان بودن بیاندیشیم.


1. روانشناسی اجتماعی، الیوت ارونسون، ترجمه دکتر حسین شکرکن، دانشگاه شهید چمران، چاپ دوم،  1364، ص13

درباره ی محمد‌رضا حق‌پرست

محمدرضا حق‌پرست نویسنده کتاب شخصیت‌شناسی انیگرام برای فروشندگان حرفه‌ای کارشناس‌ارشد مدیریت بازاریابی، 31 سال سابقه کار در صنعت و بازرگانی و 16 سال سابقه مدیریت و مشاوره

دیدگاهتان را بنویسید